سفر به انتهای شب (۲) لویی فردینان سلین

پنج‌شنبه 28 بهمن‌ماه سال 1389

 

قسمت دوم

به خودم گفتم: «بعد از این که تو را به این صورت به تاریکی انداختند، بالاخره به جایی خواهی رسید.» خودم را دلداری می‌دادم و برای این که بتوانم به راهم ادامه بدهم مدام به خودم می‌گفتم: «فکرش را نکن، فردینان، وقتی که همة درها به رویت بسته شد، حتماً بامبولی را که همه‌ی این اراذل را می‌ترساند و لابد جایی در انتهای شب مخفی شده پیدا می‌کنی. شاید به همین دلیل باشد که خودشان به آخر شب نمی‌روند!»

جنگ :

در مذمت جنگ داستان ها و نوشته ها و فیلم ها و محصولات فرهنگی بسیاری خلق شده است و آدمیان با گوشت و پوست و استخوان و اعصاب خود تبعات جنگ را حس می کنند اما کینه توزی انسانها و حماقتهای ناشی از عقایدشان آتش جنگ های بسیاری را روشن کرده و تداوم بخشیده است. جنگ به مثابه آتش البته برای همه تبعات یکسانی ندارد; برخی داخل این آتش می سوزند و جزغاله می شوند و برخی دیگر از شعله های این آتش گرم می شوند و این گرم شدن ها راز آغاز و تداوم جنگ هاست.

عموم جنگ ها بین کسانی در جریان است (نقاط درگیری یا خطوط مقدم) که هیچ شناختی نسبت به یکدیگر ندارند و یا هیچ برخوردی پیش از این با یکدیگر نداشته اند اما این جنگ را برای و به تحریک کسانی انجام می دهند که همدیگر را می شناسند و احیاناً برخوردی هم داشته اند. فردینان در همین ابتدای ورود به جبهه به خاطرات کودکی خود اشاره می کند که با کودکان آلمانی بازی می کرده است اما حالا از فاصله بسیار دور و بدون اینکه همدیگر را ببینند , با تیر مورد هدف قرار می دهند.

بدین ترتیب نوعی تقسیم کار اجتماعی در زمینه جنگ شکل می گیرد :طبقات فرودست در خط مقدم کشته می شوند و باقی در پشت جبهه تشویق می کنند و گرم می شوند! فردینان در ابتدای داستان وقتی با دوست خود در کافه مشغول صحبت است این موضوع را با استعاره کردن کشور به یک کشتی بزرگ که همه افراد ملت به نوبت در آن باید پارو بزنند چنین می گوید:

... پایین کشتی هن و هن می‌زنیم، از هفت بندمان عرق سرازیر است، بوی گند می‌دهیم، و همین. آن‌وقت آن بالا، روی عرشه، توی هوای آزاد، ارباب‌ها وایساده‌اند، با زن‌های ترگل ورگل و عطرزده روی زانوهاشان و کک‌شان هم نمی‌گزد. به عرشه احضارمان می‌کنند. کلاه‌های سیلندر را روی سرشان می‌گذارند و بعد سرمان عربده می‌کشند و می‌گویند: «پفیوزها، جنگ است! باید به این بوگندوها که در «کشور شمارۀ 2» سوارند حمله کنیم و دمار از روزگارشان درآوریم! زودتر! جنب بخورید! هرچه که لازم است روی عرشه داریم! همه یک‌صدا! صداتان دربیاید: زنده‌باد کشور شمارۀ 1. بگذارید از آن دور دورها صداتان را بشنوند. کسی که بلندتر از همه فریاد بزند، نشان افتخار و خروس قندی و قاقالی‌لی نصیب‌اش خواهد شد! بی همه چیزها!...

جالب و طنزآمیز است که بلافاصله پس از این صحبت با دیدن رژه یک دسته نظامی در خیابان مقابل کافه تصمیم می گیرد وارد ارتش شود تا ببیند نظرش درست است یا نه! تجربه ای خطرناک که بارها او را از این تصمیم نادم و پشیمان می بینیم. اما از این تجربه پندهای شنیدنی و نابی در می آید:

وقتی بزرگان این عالم عاشق چشم و ابروتان شدند، معنی اش این است که می خواهند گوشت تان را در جنگ شان کباب کنند.

برای آدمهای بیچاره دو راه خوب برای مردن هست، یا در اثر بی اعتنایی مطلق همنوعان در زمان صلح، یا در زمان شوق آدمکشی همین همنوعان در زمان جنگ. اگر دیگران به فکرت افتادند ، بدان که بلافاصله فقط و فقط به فکر شکنجه ات افتاده اند. به هیچ درد این نامردها نمی خوری ، مگر وقتی که غرق خون باشی!

اما برخی افکار و عقاید همیشه نقش بنزین را برای آتش جنگ بازی می کنند. در برخی نقاط عقاید ملی و میهن پرستانه و در جاهای دیگر عقاید مذهبی و در بیشتر نقاط هر دو...و این عقاید همیشه به کار تحریک عامه مردم می آید دیالوگی در این رابطه بین فردینان و دکتر معالجش صورت می پذیرد که قابل توجه است:

]دکتر[ : بله! سربازهای دلیر ما از همان تجربه های اول در جبهه, به خودی خود همه مفاهیم نادرست و جنبی مخخصوصاً احساس کف نفس خود را دور می ریزند. به حکم غریزه و بدون ذره ای تردید می روند و با علت وجودی واقعی ما, میهن ما, در می آمیزند. برای دریافت این حقیقت , هشیاری نه تنها زائد بلکه دست و پا گیر است! مثل همه حقیقت های اساسی, حقیقت میهن به دل مربوط می شود, مردم عامی در این راه اشتباه نمی کنند! اما درست همین جاست که فرزانه های مرد رند به بیراهه می روند... ]فردینان[ : چه کلمات زیبایی استاد! زیبا! به زیبایی کلمات حکمای باستان!

بله این گونه است که عوام با هندوانه های زیر بغل به مسلخ می روند و بازماندگانشان در پشت جبهه (نظیر مادر فردینان) که تا گلو در مشکلات زمان جنگ غرقند , جنگ را نتیجه گناهان خود دانسته و معتقدند با تحمل مصایب جنگ پاک شده و طاهر به آن دنیا می روند! یا برخی دیگر (نظیر دوست دختر آمریکایی فردینان , لولا که اتفاقاً چند عبارت فرانسوی بیشتر بلد نیست , مرگ بر...! به پیش...!) تحت تاثیر شعارهای سطحی جنگ را برای نجات وطن از خطر لازم می بیند و کسانی که می خواهند از زیر آن شانه خالی کنند را دیوانه و بی جربزه می نامد.البته فردینان در مقابل لولا استدلال جالبی می آورد:

پس زنده باد دیوانه ها و بی جربزه ها ! یا در واقع،کاش فقط دیوانه ها و بی جربزه ها زنده بمانند! لولا ! آیا اسم یکی از سرباز هایی که طی جنگ صد ساله کشته شدند،یادت هست؟ هرگز سعی کردی یکی از این اسم ها را پیدا کنی؟...نکردی،،مگر نه؟...هرگز سعی نکردی. آن ها همانقدر برایت ناشناس و گمنام و بی اهمیتند که کوچکترین اتم این روکاغذی روبرویت،از لقمه صبحانه ات بی اهمیت ترند...پس خودت ببین که برای هیچ و پوچ مرده اند... و در ادامه یادآور می شود با همه اهمیتی که این جنگ در حال حاضر برای شما دارد در هزار سال دیگر به کلی از حافظه ها پاک می شود و شاید تنها چند محقق تاریخ کلیاتی از جنگ را مد نظر قرار دهند.

در جنگ پستی و رذالت برخی انسانها رو می آید که نمونه های جالبی را سلین به نثر در می آورد و گاهی کشته شدن این آدم ها را از فواید جنگ به حساب می آورد! به نظر می رسد دید آکنده از بدبینی و اندکی تنفر فردینان به دنیا و مافیها ریشه در زشتی های جنگ دارد. اما انسان ها نیز از طنز تیز سلین در امان نمی مانند:

وقتی گلوله ای به به شکم شان فرو می رود, باز هم صندل های کهنه روی جاده را جمع می کنند, «هنوز هم می شود از آن استفاده کرد.» درست مثل گوسفندی که در علفزار به پهلو افتاده و در حال مردن باشد, ولی باز هم بچرد.

از تبعات گریزناپذیر جنگ یا شرایط جنگی در جامعه که شاید کمتر بدان پرداخته شده باشد عاری شدن جامعه از حقیقت و رواج دروغ است که سلین در بخش هایی استادانه آن را بیان می کند:

...در روزنامه ها, در دیوارکوب ها, پیاده و سواره, با افسارگسیختگی تمام , ورای هرگونه تصوری , ورای مسخرگی و پوچی دروغ می گفتند. همه در این دروغ شرکت داشتند. همه سعی می کردنددروغی شاخدارتر از دیگران بگویند. چیزی نگذشت که در سرتاسر شهر اثری از حقیقت نماند.

در سال 1914, همه از تتمه حقیقتی که باقی بود,  خجالت می کشیدند. هرچیزی که به آن دست می زدی قلابی بود...هرچیزی که خوانده می شد, بلعیده می شد, مکیده می شد, ستوده می شد, اعلام میشد, رد می شد یا پذیرفته می شد, همه و همه یک مشت شبح نفرت آور بود, همه ساختگی بودند. مرض دروغ گفتن و باور کردن عین جرب واگیر دارد... اشک آدم در می آید.

***

پ ن 1: فکر کنم سفر به انتهای شب قسمت سومی خواهد داشت!

پ ن 2: در غرب خبری نیست را تمام کردم و مطابق برنامه خرمگس را شروع کردم.

پ ن 3: این کتاب که در لیست 1001 کتابی که قبل از مرگ باید خواند قرار گرفته است توسط مرحوم فرهاد غبرایی ترجمه و انتشارات جامی آن را منتشر نموده است. آخرین چاپ آن مربوط به سال 1385 می باشد و در حال حاضر موجود نمی باشد! 

پ ن 4: برای کسانی که می خواهند با نثر سلین در سفر به انتهای شب و قوت ترجمه آن بیشتر آشنا شوند فصل دوم اینجا و فصل اول اینجا موجود است.

پ ن 5: لینک قسمت اول مطلب اینجا و لینک قسمت سوم اینجا

پ ن 6: نمره کتاب 5 از 5 می باشد.


نظرات (15)
جنگ
جنگ
جنگ
چه کله شومیه برای نسل ما که شادترین لحظاتمون زیر سایه اش تلخ شد.
پاسخ:
سلام
این پست را باید سر فرصت خواند ... پس جات خالی الان می رم فوتبال و شب بر می گردم !
پاسخ:
سلام
حتماً
کاش بین لیست ۱۰۰۱ کتابهای درسی هم میشد جا سازی کرد
پاسخ:
سلام
آخ چه می شد!! اونوقت با توجه به نایابی کتاب باید به جزوه اکتفا می کردیم!
اون اصطلاح کشور شماره 1 و کشور شماره2ایده خیلی خوبیه نشون میده که دوطرف جنگ چه فرقی با هم دارند
پاسخ:
سلام
بله تقریباً هیچ
سلام
این لینکها مثل یک جرقه بودند ...بی نظیر و استثنایی
پاسخ:
سلام
حالا قسمت سوم را با یک نقل قول از نویسنده ای دیگر در مورد این کتاب شروع می کنم که احتمالاً همین حس شما را داشته است!
سلام
جدا از یاد آوری روزگار جنگ خودمان که تمام کودکی و نو جوانی مان را گند زد رفت پی کارش , گویا بی ارتباط با روزگار سرتاسر جنگ داخلی خودمان هم نیست که هیچ شبی به انتها نمی رسد . درسته یا من زیادی جو گیر این روزهام؟
دیگه هر دروغی و دغلی رو باید با معیار محمود سنجید ما بی تقصیریم معیارها نو شده .


ودست گلتون بی بلا.
پاسخ:
سلام
البته همه چیز می تواند به همه چیز ارتباط داشته باشد
ممنون
واقعا دلم می خواد بخونم این کتابو... قسمت آخر نوشتتون از کتاب بد جوری ملموسه! متاسفانه

به تو صیه وبلاگتون منم دارم در غرب خبری نیست رو می خونم
صفحه 50

مقدمه رو که می خوندم گویا اسم اصلی کتاب در" جبهه" غرب خبری نیست! می باشد...چرا در ترجمه اشمس رو گذاشتن در غرب خبری نیست؟!

پاسخ:
سلام دکتر جان
در قسمت سوم به یه کم پزشک نوازی هم می پردازم که علاقه شما رو هم زیاد کنه... سلین دکتر فقرا بوده و خلاصه که آدم با حالی بوده ....
کتاب خوبی بود.
امیدوارم از در غرب...خوشتون بیاد
بله درستش همون در جبهه غرب خبری نیست است
در مطلب مربوط به اون اگه پاسخی یافتم اشاره می کنم.
پاسخ:
سلام
سلام میله جان
خواندمش با درد اشتیاق ، هم پستت و هم فصل یک و دو را ... بخواندم و مشتاق تر شدم !
کلمه به کلمه انگار بر جانم می نشست !
پاسخ:
سلام
شرح درد اشتیاق...
سلام
حسین جان من اسما و رسما و عملا ازت دعوت می کنم که بیای که چند تا کتاب معرفی کنی.مسئله ای که در آن چیره دستی.شرح بیشترش را در بلاگ اخر دادم
پاسخ:
سلام
من ابتدای کارم ها
خدمت می رسم
سلام
می دونید چی شد؟ وبلاگم رونابود کردم
پایان نامم نرسید برای دفاع قبل ازعید
دارم میرم خونه . شاید هم اصلا این دوماه رو برای دکتری خوندم تصمیمی مخالف تصمیم قبلی
بازهم میام بهتون سر میزنم
ممنون ازتون به خاطر همه ی کامنت هایی که توی وبلاگ گذاشتید
موفق باشید
پاسخ:
سلام
ای بابا از دست این پایان نامه
حدس زدم که چنین اتفاقی افتاده به هر حال امیدوارم در تمام مراحل زندگی موفق باشید و دوباره شما رو در فضای مجازی ببینیم
ممنون
سلام میله جان
قسمت اول و دوم را پشت سر هم خواندم و چقدر چسبید...
حتماً زحمت قسمت سوم را هم بکش لطفاً.
چقدر متاسفم که این کتاب را گیر نیاوردم .
چه تکرار زجرآوری از حقایق اطراف ما در نوشته های این کتاب منعکس است. وقتی می بینی سرنوشت تو بارها برای دیگران تکرار شده و چه داستان مکرر بی ارزشی است ... کم می آوری واقعاً.
با این داستانها و وقایع جاری من همه اش حالت آدمی را دارم که بغض فروخورده ای داردو سینه اش بی نهایت سنگین است.
بگذریم، به انتظار قسمت سوم خواهیم بود و مرسی از این لینک های بسیار ارزشمند.
راستی من خرمگس را از خانه فرهنگ و هنر گویا در کریم خان خریدم به قیمت 4هزارتومان و کلی ذوق کردم ، انتشارات امیر کبیر چاپ سیزدهم سال 87 ترجمه خسرو همایون پور. شاید هنوز هم در بازار باشد. ترجمه بدی نیست. البته بعد از خواندن قابل قضاوت است ولی براساس بررسی های اولیه بد نیست.
پاسخ:
سلام نیکا
البته برای قسمت سوم یک سری قسمت هایی که نمی تونستم از گذاشتنشون بیخیال بشوم را آماده کردم... نمی دونم حالا امروز تصمیم می گیرم که چه کار کنم!!!
حالا یه وقت دیدی کتاب از یه جایی بهت رسید! دوست داشتم تو هم بخونی ببینم نظر تو چیه دربارش...
من هم همون کتاب را دارم با همون قیمت! الان ص 350 هستم و امشب تمام می شود
سلین به خوبی علت و نتیجه ی جنگ رو نشون داده با وجود بد بودن جنگ خودش وارد اون می شه
پاسخ:
سلام
فکر کنم اگر نمی رفت نمی تونست به این خوبی بنویسد در موردش
سلام
فعلا که بلاگر فیلتر شده رفتم اینجا: 1dinosaur.persianblog.ir
پاسخ:
سلام
به به به سلامتی
خدمت خواهم رسید
منم باید این در غرب خبری نیست را بخونم زیاد شنیدم اسمش رو

نام :
پست الکترونیکی :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد
Google

در این وبلاگ
در کل اینترنت
کد جست و جوی گوگل